Box 3 vanaf 2028: belasting over ongerealiseerde winst uitgelegd

Kort antwoord

Het wetsvoorstel voor box 3 vanaf 2028 heeft als hoofdregel een vermogensaanwasbelasting. Daarbij tellen niet alleen rente, dividend en huur mee, maar ook de waardestijging of waardedaling in een kalenderjaar. Voor beursgenoteerde aandelen kan daardoor belasting verschuldigd zijn over winst die nog niet met een verkoop is gerealiseerd.

Dit is nog geen geldende wet. De Tweede Kamer nam het voorstel op 12 februari 2026 aan. Na het debat van 30 juni stelde de Eerste Kamer de stemming uit in afwachting van aangekondigde wijzigingen.

Huidige box 3 en het voorstel voor 2028

Totdat nieuwe wetgeving ingaat, berekent de Belastingdienst box 3 in beginsel met forfaitaire rendementen. Is je werkelijke rendement lager, dan kun je onder de tegenbewijsregeling het werkelijke rendement doorgeven. De Belastingdienst gebruikt dan het voordeligste bedrag.

Ook bij die huidige tegenbewijsregeling kunnen waardeveranderingen meetellen. Het voorstel voor 2028 is dus niet de eerste situatie waarin een waardestijging zonder verkoop relevant is. Het verschil is dat werkelijk rendement in het voorgestelde stelsel de structurele hoofdregel wordt, met eigen regels voor kosten en verliesverrekening.

Vermogensaanwas tegenover vermogenswinst

De termen lijken op elkaar, maar het betaalmoment verschilt.

In het huidige wetsvoorstel is vermogensaanwas de hoofdregel. Voor onroerende zaken en kwalificerende aandelen in startups en scale-ups geldt in beginsel een vermogenswinstbelasting. Reguliere inkomsten, zoals huur of dividend, blijven belast in het jaar waarin je ze ontvangt.

Waarom is belasting over papieren winst omstreden?

Je hebt de winst nog niet in geld ontvangen

Een belegging kan op 31 december hoger staan zonder dat er cash beschikbaar is om de belasting te betalen. Een belastingplichtige moet mogelijk ander geld gebruiken of een deel van de belegging verkopen. Dit liquiditeitsbezwaar weegt vooral bij sterk stijgende, maar weinig liquide bezittingen.

Een winst kan later weer verdwijnen

Een koersstijging in jaar één kan worden gevolgd door een daling in jaar twee. Het voorstel bevat verliesverrekening, maar belastingbetalers letten terecht op de precieze volgorde, termijnen en overgangsregels. De uitkomst over meerdere jaren kan anders voelen dan belasting op één gerealiseerde verkoopwinst.

Waarderen en uitvoeren wordt ingewikkelder

Voor verhandelbare effecten is doorgaans een marktwaarde beschikbaar. Voor minder liquide bezittingen is waardering lastiger. De Raad van State wees daarnaast op begrijpelijkheid, doenlijkheid en uitvoerbaarheid van het gemengde stelsel.

Waarom kiest het kabinet toch voor vermogensaanwas?

Het kabinet noemt ook praktische en beleidsmatige voordelen:

• jaarlijkse belasting beperkt langdurig belastinguitstel;
• voor bank- en beleggingsrekeningen zijn veel gegevens al beschikbaar;
• verliezen kunnen volgens het voorstel met latere positieve resultaten worden verrekend;
• belastingheffing hangt minder af van het moment waarop iemand zelf besluit te verkopen.

Een volledige vermogenswinstbelasting voorkomt eerder een heffing zonder verkoop, maar kan uitstel en fiscale planning rond het verkoopmoment aantrekkelijker maken. Het debat gaat daarom niet alleen over eerlijkheid, maar ook over uitvoerbaarheid en gedrag.

Drie vereenvoudigde voorbeelden

Deze voorbeelden leggen het mechanisme uit. Ze zijn geen persoonlijke berekening en laten vrijstellingen, kosten, schulden, tarieven en verliesregels buiten beschouwing.

Aandelen stijgen

Een portefeuille stijgt in een jaar van €100.000 naar €112.000 en keert €2.000 dividend uit. Onder de voorgestelde hoofdregel bestaat het resultaat grofweg uit €12.000 waardestijging plus €2.000 dividend, ook als geen aandeel is verkocht.

Aandelen dalen

Daalt dezelfde portefeuille van €100.000 naar €92.000, dan is sprake van een negatief waarderesultaat. Het voorstel voorziet in verrekening met positieve resultaten in andere jaren, binnen de uiteindelijke wettelijke voorwaarden.

Een tweede woning

Voor een tweede woning geldt volgens het voorstel juist een vermogenswinstbelasting voor de waardeontwikkeling. De waardestijging wordt dan in beginsel bij verkoop belast. Huurinkomsten en regels voor eigen gebruik kunnen al eerder een jaarlijks resultaat vormen.

Wat staat nog niet vast?

De beoogde start is 1 januari 2028, maar de parlementaire behandeling is niet afgerond. Het kabinet onderzoekt aanpassingen binnen de vermogensaanwasbelasting en daarnaast een bredere vermogenswinstvariant. Mogelijke wijzigingen kunnen onderdeel worden van het Belastingplan 2027.

Baseer een financiële beslissing daarom niet op één conceptuitkomst voor 2028. Voor een berekening over 2026 gelden de huidige forfaitaire en tegenbewijsregels.